Link to St. Martin de Porres Homepage Close This Window   

MÁI ẤM GIA ĐÌNH

(Lm. Anphong Trần Ðức Phương)

Trước đây, khi nền nông nghiệp còn là chính yếu trong xã hội, ngay cả như ở Hoa-Kỳ hay các nước Tây phương cũng vậy, con người thường sống trong “đại gia đình” ở các làng mạc hay nông trại và mối tình cảm gia đình giữa cha mẹ và con cái còn rất thắm thiết, đậm đà. Nhưng với thời gian, khi nền công nghiệp phát triển càng ngày càng mạnh, các thành thị mở rộng thêm, và vì công ăn việc làm các người trong gia đình phải sống xa cách nhau. Đời sống gia đình bắt đầu giản nở; đời sống xã hội bị “thành thị hóa” và tình cảm con người, tình cảm gia đình cũng “loãng nhạt” đi. Vì thế người Việt Nam khi mới sang Hoa-Kỳ thường phàn nàn là tình cảm xã hội và gia đình ở bên này có vẻ nhạt nhẽo chứ không được đậm đà như ở Việt-Nam.

Tuy nhiên, sau này cùng với đà tiến triển chung của nhân loại, đất nước Việt Nam cũng sẽ dần dần phải “công nghiệp hóa”, “thành thị hóa”, các gia đình cũng không còn thế chung sống bên nhau trong một “đại gia đình” (“tứ đại” hay “ngũ đại” đồng đường) nữa, đời sống xã hội và gia đình cũng sẽ bị giản nở và sống xa nhau do công ăn việc làm. Ngay cả các gia đình Việt Nam đã sang Hoa-Kỳ (hay các nước “công nghiệp hóa”, “thành thị hóa” như ở Âu Châu, Úc Châu . . .) lâu năm, hiện nay nhiều gia đình cũng phải sống phân ly vì công ăn việc làm; có khi xa cách nhau nhiều tiểu bang, chỉ còn có thể liên lạc với nhau bằng thư từ hay điện thoại; hàng năm chỉ có thể họp mặt một vài lần. Hơn nữa, ngay cả khi còn sống chung một mái nhà, nhiều khi vợ chồng, cha mẹ và con cái cũng ít có dịp ăn chung và sinh hoạt chung với nhau vì giờ đi làm , giờ đi học...khác nhau . Tình gia đình giữa cha mẹ và con cái, giữa vợ chồng, cũng vì thế mà bị phai nhạt. Hiện nay, có những gia đình Việt Nam tại Hoa Kỳ, khi chồng đi làm về, thì vợ bắt đầu đi làm; may ra chỉ còn gặp nhau cuối tuần, nếu không làm “thêm giờ” (overtime).

Ngoài yếu tố “công nghiệp hóa” và “thành thị hóa”, các phong trào “vật chất” và “vô thần” cũng lấn át và làm mất đi giá trị tinh thần của gia đình và tình cảm giữa cha mẹ và con cái. Đặc biệt các nơi trước đây hoặc hiện đang bị chế độ cộng sản thống trị, tình thần gia tộc càng bị băng hoại hơn. Nhớ lại và đọc lại các tài liệu về các cuộc “đấu tố” vào những năm trước và sau 1954 tại Miền Bắc Việt Nam cũng như ở Trung Cộng , nhiều bậc cha mẹ bị chính con cái đứng lên đấu tố, xỉ vả trước “tòa án nhân dân”. Có những người con gái, sau khi bị chủ nghĩa “nhồi sọ”, đã dám tát vào mặt cha mẹ chưởi bới, rủa xả thậm tệ .Các tư tưởng tốt đẹp về gia đình của các bậc Thánh hiền như Đức Khổng Tử, Đức Phật v.v...bị coi là ‘hủ lậu’ Những tư tưởng “tam vô” khi bị nhồi sọ vào đầu óc giới trẻ mới lớn lên, đã làm giảm đi lòng tôn kính với các bậc cha mẹ, các bậc trưởng thượng và làm băng hoại tinh thần gia đình . Hậu quả đó còn lưu lại tại Việt nam cho đến ngày nay ; vì thế mới có những vụ “vợ chồng tố cáo lẩn nhau”, “con cái tố cáo cha mẹ”, “anh đánh chết em gái ngay trong gia đình trước sự chứng kiến của mẹ và anh em trong gia đình”, “con gái tạt acid vào mặt cha và mẹ”… ( Những tin tức đó đã được đăng tải trên báo chí bên nhà và phổ biến trên cả báo chí bên nầy).

Nói chung, chủ nghĩa vô thần và tôn thờ vật chất ở các xã hội ngày nay cũng làm băng hoại nền luân lý gia đình, vì thế mới xãy ra những “vụ án gia đình” thảm khốc như lâu lại thấy báo chí, truyền thanh, truyền hình nói đến. Nền tảng gia đình , lòng tôn kính cha mẹ, tình yêu vợ chồng cũng bị suy sụp do ảnh hưởng của các phong trào tự do “qúa trớn” như: tự do luyến ái, tự do sống chung ngoài hôn phối; kết hôn cùng phái tính (same sex marriage): nam lấy nam, nữ lấy nữ; ly dị (có người đã ly dị và tái lập gia đình đến lần thứ bảy, thứ tám); tự do phá thai, có những đứa con sinh ra bị coi như “ngoài ý muốn” vì “vỡ kế hoạch” (unwanted pregnancies; unwanted children); hoặc những đứa con sinh ra chỉ thấy có mẹ mà không biết cha là ai; có những đứa con lớn lên giữa cảnh gia đình cha mẹ chia lìa; các em chỉ sống với mẹ hay chỉ sống với cha.

Các phong trào trên đây không phải chỉ ở Hoa Kỳ hay các nước “tân tiến” mà đã lan tràn ở khắp các nơi. Gia đình là nền tảng của xã hội, gia đình băng hoại đưa đến xã hội băng hoại và xã hội băng hoại lại tác hại đến gia đình. Ngoài ra, ngày nay các học đường (trừ một số do các tôn giáo điều hành) chỉ còn là nơi đào tạo kiến thức chứ không còn là nơi “giáo dục” (Đức dục “tiên học lễ hậu học văn” không còn là vấn đề nơi học đường). Nhiều cuộc thảm sát đã xẩy ra ngay ở các trường học nơi mà sự an ninh phải được bảo đảm tối đa để có bầu không khí yên tĩnh cần thiết cho việc học tập. Như vậy, “Giáo dục” chỉ còn là vấn đề thuộc gia đình không còn ở nơi học đường ; thế mà nếu gia đình cũng bị “băng hoại” thì các em lớn lên biết sống thế nào.

Đứng trước thảm kịch trên đây, thiết tưởng vai trò các tôn giáo rất quan trọng để cứu vãn lại nền đạo đức gia đình và nếp sống tốt đẹp của xã hội.

Vào cuối thế kỷ XX , đễ chuẩn bi bước vào một thiên niên mới, Đức Giáo Hoàng Phaolô II đã viết cuốn “Bước Qua Ngưỡng Cửa Hy Vọng” trong đó Ngài đã nêu ra các hướng dẫn để chuẩn bị cho thế giới chúng ta bước vào một thế kỷ mới, và thiên niên kỷ mới với một niềm hy vọng mới tốt đẹp hơn cho đời sống gia đình và xã hội.

Ngay khi lên ngôi vị Giáo Hoàng, Đức Gioan Phalô II đã có mối âu lo đặc biệt về vấn đề “Gia đình trong thế giới hôm nay” nên vào ngày 9-5-1981, Ngài đã ra sắc lệnh thành lập “Hội Đồng Giáo Hoàng về Gia Đình” để các vị có trách nhiệm tìm ra các kế hoạch cứu vãn nền đạo đức của gia đình đang gặp nhiều ảnh hưởng tai hại do ảnh hưởng các trào lưu “vô thần, duy vật chất” (như đã nói trên).

Trước hết để cứu vãn giới trẻ, tương lai của gia đình và tổ quốc, Ngài đã viết nhiều thư Mục vụ về gia đình và vào năm 1985 (năm Liên Hiệp Quốc tuyên bố là năm “Quốc Tế Giới Trẻ”) Ngài đã ra văn thư thành lập Đại Hội Giới Trẻ Thế Giới (World Youth Day) thông thường cứ hai năm một lần ở các nước khác nhau cho giới trẻ toàn thế giới họp mặt và cùng nhau cầu nguyện cũng như chia sẽ kinh nghiệm và học hỏi để xây dựng tinh thần gia đình và tương lai của giới trẻ. “Ngày Giới Trẻ Thế Giới” thường do Đức Giáo Hoàng thân hành đến chủ tọa: hai lần đầu là ở Rôma (Italy); các lần tiếp theo là ở Buenos Aires (Argentina, 1987); Santiago de Compostela (Spain, 1989); Czestochova (Ba-Lan, 1991); Colorado (Hoa Kỳ, 1993); Manila (Phi Luật Tân, 1995); Paris (Pháp, 1997); Rôma (Italy, Năm Thánh 2000); Toronto (Canada, 2002); Cologne (Đức, từ ngày 16 đến 21 tháng 8 năm 2005).

Vào năm 1994, để chuẩn bị cho Đại Năm Thánh 2000 (và là năm Thánh Hóa Gia Đình), Đức Giáo Hoàng lại có sáng kiến tổ chức “Ngày Thế Giới Họp Mặt của các Gia Đình” (World Meeting of the Families). Đại Hội này thường được tổ chức ba năm một lần tại các nước khác nhau qua các lục địa: Năm 1994 tại Rôma, Italy; Năm 1997 tại Rio de Janeiro, Brazil; Năm 2000 cũng tại Rôma, Italy, vì tổ chức trong khuôn khổ Đại Năm Thánh 2000; Năm 2003 tại Manila, Phi Luật Tân . Trong cuộc Đại Hội tại manila (2003) đã quy tụ 5 ngàn đại bi‹u từ 80 quốc gia thuộc cả 5 lục địa. Trong 5.000 đại bi‹u, có 39 vị Hồng Y, 25 Giám Mục, 500 Linh Mục, còn bao nhiêu là đại diện các gia đình thuộc nhiều thành phần, nghề nghiệp, tuổi tác khác nhau, các người con mới lớn lên, cũng như các bậc cha mẹ. Cũng có các đại biểu thuộc nhiều hội đoàn, phong trào khác nhau. Cũng có các nhà thần học, các bác sĩ, các luật gia, các chuyên gia về gia đình và các đại biểu các tôn giáo bạn.

Mỗi Đại hội đều có chủ đề riêng. Tuy nhiên mục đích của Đại hội vẫn là đưa ra những vấn đề xã hội đương thời ảnh hưởng đến gia đình: luyến ái tự do, ly dị, phá thai ,vấn đề đồng tính luyến ái, kết hôn đồng phái tính “nam lấy nam, nữ lấy nữ” mà đã được một số chính quyền và giáo phái công nhận. Các Đai hội cũng bàn về khuynh hướng hiện nay là các đôi vợ chồng nam nữ lấy nhau mà không muốn sinh con, chỉ lo làm nhiều tiền để hưởng thụ (double income, no kids). Ngoài ra, Đại hội còn bàn đến vấn đề trợ giúp gia đình nghèo đông con, vấn đề “kế hoạch hóa gia đình” có hướng dẫn.

Sau các Đại Hội, các đại biểu trở về và tiếp tục tổ chức các phương thế giúp bảo vệ hạnh phúc gia đình tại mỗi quốc gia. Tại Việt Nam, mặc dù còn gặp nhiều khó khăn cho các tổ chức chung toàn quốc, nhưng mỗi Giáo phận, mỗi Giáo xứ cũng đã có nhiều cuộc họp mặt giới trẻ và các gia đình để cùng cầu nguyện, chia sẻ kinh nghiệm đời sống gia đình và đem lại sự thông cảm giữa vợ chồng, giữa cha mẹ và con cái để cùng nhau bảo vệ truyền thống tốt đẹp của các gia đình Việt Nam. Vào những năm vừa qua, Hội Đồng Giám Mục Việt Nam đã gửi những lá thư mục vụ nhấn mạnh việc “Thánh Hóa Gia Đình”. Riêng thư mục vụ vào ngà 11-10-2002 là để chuẩn bị cho năm 2003 là năm ưu tiên dành cho công cuộc mục vụ về “Hôn nhân và Gia đình”; đặc biệt phát động mạnh mẽ tại các Nhà thờ vào dịp Tết (Quý Mùi) năm đó.

Để xây dựng những gia đình tốt, cần chuẩn bị cho các bạn trẻ kỷ lưỡng trước khi thực sự kết hôn. Vì thế , Giáo hội đã yêu cầu các bạn trẻ muốn kết hôn tại các Nhà thờ cần phải ghi danh ít nhất là 6 tháng trước ; đồng thời phải dự các khóa học “Dự Bị Hôn Nhân”. Các khóa học này kéo dài một thời gian chừng 3 tháng (thường vào các cuối tuần), để giúp các bạn trẻ nam nữ (từ 18 tuổi trở lên, sắp bước vào cuộc sống gia đình) tìm hiểu và cùng nhau học hỏi những kiến thức căn bản trong đời sống gia đình về phương diện giáo lý, tâm sinh lý, việc giáo dục con cái .v.v. . . Các hướng dẫn viên thường là các Linh mục, các Nam Nữ tu sĩ, các Bác sĩ và các bậc Cha Mẹ đã có nhiều kinh nghiệm trong đời sống gia đình.

Nhờ các kinh nghiệm các vị đã đi trứơc nói lại, các bạn trẻ sẽ nhìn thấy trước được phần nào những khó khăn xãy đến và khi gặp phải sẽ dễ vượt qua hơn, như câu ngạn ngữ của người Pháp: “Tiên liệu được một khó khăn thì đã vượt qua được một nữa khó khăn đó”. Học qua các khóa ‘ Dự Bị Hôn nhân’, các bạn trẻ sắp kết hôn với nhau sẽ hiểu nhau hơn và cùng nhau chuẩn bị những hành trang cần thiết để “vào đời” và để:

“Một lần ta thề hứa là trọn đời tình ta trao nhau!
Một lần ta thề hứa là trọn đời mình luôn bên nhau! ”
(Chung Kết Trầu Cau)

Gia đình là nền tảng của xã hội. Nhiều gia đình tốt sẽ tạo nên xã hội tốt, và xã hội tốt lại ảnh hưởng đến gia đình. Hạnh phúc biết bao khi chúng ta được sống trong ‘mái ấm gia đình’, được hưởng tình yêu ngọt ngào của mẹ, của cha, của anh chị em. Vì thế việc chuẩn bị để xây dựng một gia đình tốt cho tương lai là một điều thật quan trọng.

Sau đây chúng tôi xin gửi đến quý vị và các bạn trẻ một vài đoạn trích trong các thư mục vụ của Hội Đồng Giám Mục Việt Nam về “Đời Sống Gia Đình”:

“Trên thế giới và ngay trong đất nước chúng ta, gia đình đang bị đe dọa bởi nhiều lực qủy diệt của văn hóa sự chết. Mối đe dọa từ bên trong là lối sống hưởng thụ ích kỷ, là sự hời hợt trong lời cam kết dấn thân. Mối đe dọa từ bên ngoài là nỗi vất vả của đời sống lao động, kinh tế, là sự cuốn hút của những phương tiện truyền thông, là lối sống buông thả đang nhen nhúm trong xã hội. Tất cả những yếu tố bên trong bên ngoài ấy đang làm cho gia đình trở nên mong manh, đưa đến những hậu qủa nặng nề cho các cặp vợ chồng và nhất là cho con cái.

Trong truyền thống dân tộc thì gia đình là rường cột của xã hội. Giáo huấn của Hội Thánh coi gia đình như chiếc nôi của sự sống và sự giáo dục đầu tiên. Như vậy, ta cần tìm mọi phương thế bảo vệ và cũng cố sự bền vững của gia đình, trong đó các bậc cao niên cần được chăm lo và trẻ em cần được đùm bọc. Các Giáo xứ cần chú trọng đến việc giúp các bạn trẻ chuẩn bị hôn nhân kỹ hơn, bằng cách giúp họ hiểu biết về các phương diện tâm sinh lý, dưỡng nhi, giáo dục, và vần tìm những phương thức đồng hành với gia đình trẻ để giúp họ vượt qua những khủng hoảng thường xãy ra trong những năm đầu của “Đời Sống Hôn Nhân . . . ”.
(Thư Mục vụ của HĐGMVN, 22.09.2001)

Mục vụ gia đình chỉ thực sự có kết qủa khi các gia đình tự ý thức tích cực tham gia các chương trình học hỏi và nhất là chủ động canh tân đời sống gia đình đổi mới chính bản thân.

Gia đình là chiếc nôi, là trường học đầu tiên, nơi con cái lớn lên cả về thể xác lẫn tinh thần, nơi con cái không chỉ được dạy dỗ bằng lời nói, mà còn bằng gương sáng. Vì thế, cha mẹ không chỉ lo cho con cái được rửa tội mà còn phải lo cho đức tin con cái được lớn lên trong bầu không khí gia đình đạo đức chan hòa tình mến Chúa yêu người. Hướng dẫn con cái trân trọng tình liên đới trong mối liên hệ bác ái giữa các thành viên trong gia tộc.

Để con cái tiến bộ về mọi mặt, cha mẹ cần quan tâm làm trong sạch môi trường sách báo, phim ảnh, bạn bè của con cái mình.

Một gia đình Kytô hữu thực sự tốt đẹp không thể chỉ đóng kín trong những sinh hoạt riêng tư, nhưng cần mở rộng mối quan hệ với những gia đình chung quanh, để kính trọng yêu thương, trao đổi học hỏi và quan tâm giúp đỡ, đóng góp phần phát triển văn minh tình thương”.
(Thánh Hóa Gia Đình, Thư Mục Vụ của HĐGMVN, 11.10.2002)

Trước đây chúng tôi hay nhận được những cuốn băng nhạc đạo bà con mua từ Việt Nam mang sang cho, trong đó có những cuốn có nhiều bài về lễ Hôn Phối rất hay cả về lời và nhạc; như những bài “Lời Thề”, “Nguyện Cầu Cho Nhau”, “Dâng Đời Trăm Năm”, bài “Chung Kết Trầu Cau” với những câu rất thắm thiết tình yêu thương đôi lứa: “Ngày xưa Chúa dựng nên đất trời, Ngài cũng dựng lên, dựng lên con người giống hình ảnh Ngài . Ban cho có đôi, Ngài ban cho có đôi, như chim kia liền cánh và như cây kia liền cành . . . ”. Riêng bài “Xin Chúa Nối Kết Chúng Con Nên Một” vừa giàu ý nguyện cầu, vừa có ý nhắc nhở đôi tân hôn hãy tận hiến cho nhau: “Xin tình yêu Chúa nối kết chúng con nên một: để trọn đời tận hiến cho nhau; để cuộc đời dầu có chua cay, nhưng tình yêu Chúa luôn giúp chúng con vui bước trong đời, để cùng nhau chia an vui , để cùng nhau chung đau thương . . . ”.

Còn những cuốn băng về “Báo Hiếu Cha Mẹ I, II, III. . .” hay “Cầu Cho Cha Mẹ I, II. . .” hay “Công Ơn Cha Mẹ” nhắc nhở chúng ta rất nhiều về “Công Cha, Nghĩa Mẹ” về “Mái ấm Gia đình” và “Hạnh phúc gia đình” mà mỗi người con hiếu thảo phải ghi nhớ và chung tay xây dựng. Bài “Công Ơn Cha Mẹ” nhạc rất hay và có những lời ý nghĩa sâu xa nhắc nhở chúng ta như “Công Cha nghĩa Mẹ ví như sao trời. Có Cha có Mẹ dưỡng nuôi trong đời. Nhọc nhằn khổ đau sớm chiều, ngày dài đêm thâu bao lắng lo , mong con lớn khôn mai ngày. Công ơn dưỡng nuôi con nào đền đáp chi cho bằng. Ai ơi chớ quên cha mẹ là dòng máu trong thân mình . . . ”. Còn bài “ Cầu Cho Cha Mẹ I” mỗi khi chúng tôi nghe các ca đoàn hát, lòng lại cảm thấy bùi ngùi nhớ đến cha mẹ và mái ấm gia đình đúng như ý trong bài hát: “dù đã đi xa và ở bao chốn bao nơi, vẫn thấy không đâu vui bằng mái nhà . . . Nay đã lớn khôn rồi, đã tung cánh vào đời, đã xa vô bờ. . . vẫn tưởng đến tình Mẹ Cha và cầu mong ở trong hoàn cảnh nào vẫn sống theo tình người con ngoan. . .”.

Xin chấm dứt bài nầy với cái nhìn lạc quan và hy vọng. Theo nhiều sách vở và dư luận nói là ở Hoa Kỳ và các nước Tây Phương bây giờ có đến 40% hay 50% gia đình tan vỡ sau một số năm vợ chồng chung sống. Nhưng khi làm việc mục vụ ở các Cộng Đồng Việt Nam các nơi (như vùng Bắc California; ở tiểu bang Washington), chúng tôi nhận thấy số các gia đình Việt Nam thực sự tan vỡ chỉ chừng 6% hoặc cao lắm là 10%. Còn gặp khủng khoảng thì tất nhiên gia đình nào cũng có, nhưng nhờ tình cảm và sự gắn bó của đại gia đình cũng như các vị lãnh đạo tôn giáo giúp đỡ, các đôi bạn trẻ cũng vượt qua được. Sau những khủng khoảng đó, rút được kinh nghiệm, các đôi bạn lại hiểu nhau hơn và gắn bó mật thiết với nhau hơn. Đặc biệt cần sự thông cảm và nâng đở của các bậc cha mẹ, nếu các ngài còn sống.

Cầu mong cho các đôi bạn đã lập gia đình luôn tin tưởng và lạc quan để tiến bước; biết nuôi dưỡng tình yêu của nhau bằng thông cảm và tha thứ, và bằng cách áp dụng những gì mình đã học hỏi được qua các lớp “Dự Bị Hôn Nhân”.

Cầu mong các bạn trẻ sắp lập gia đình, biết sáng suốt, chịu khó hy sinh thời giờ để cầu nguyện và học hỏi các tài liệu qua các khóa học để chuẩn bị cho một cuộc hành trình dài đầy những ngày nắng đẹp, nhưng tất nhiên cũng có những ngày mưa gió, giông tố.

Hãy nhìn vào các bậc cha mẹ đã đi trước và hãy hy sinh cho nhau, cho con cái, để bảo vệ “mái ấm gia đình”. Các bạn hãy nhớ mọi thất bại đều khổ đau, thê thảm nhưng không thất bại nào gây nhiều khổ đau cho bằng thất bại, tan vỡ trong đời sống hôn phối. Các bạn cũng hãy chuẩn bị kỹ càng bằng cầu nguyện như các bạn đã nghe hoặc sẽ nghe trong các lớp học về hôn phối câu ngạn ngữ cổ như sau: “Nếu bạn sắp ra trận, hãy cầu nguyện một lần; sắp vượt biển, hãy cầu nguyện hai lần; và sắp lập gia đình, hãy cầu nguyện tới ba lần!”. Chúc các bạn vui vẽ và lạc quan lên đường để “vào đời” với sự hướng dẫn yêu thương và khôn ngoan của các bậc cha mẹ.


 Close This Window